चन्द्रमाको रहस्य अन्तरिक्ष यात्रीहरूले संकलन गरेका ढुङ्गाबाट खुलासा

मकाउ, 28 अपोलो अन्तरिक्ष यात्रीहरूले आधा शताब्दीभन्दा बढी पहिले संकलन गरेका चन्द्र ढुङ्गाहरूले चन्द्रमाको रहस्यमय चुम्बकीय क्षेत्रबारे नयाँ दृष्टिकोण प्रदान गरिरहेका छन्, वैज्ञानिकहरूले बुधबार बताएका छन्। नासाको नयाँ आर्टेमिस कार्यक्रमअन्तर्गत भविष्यमा चन्द्रमामा पाइला टेक्ने अन्तरिक्ष यात्रीहरूले संकलन गर्ने नमूनाले अझ धेरै सुराग दिने अपेक्षा गरिएको छ। चार आर्टेमिस अन्तरिक्ष यात्रीहरूलाई महत्वपूर्ण परीक्षण उडानमा चन्द्रमाको वरिपरि पठाउने तयारी भइरहेको छ, जुन केनेडी स्पेस सेन्टरबाट अप्रिलमा प्रक्षेपण हुने सम्भावना छ।

इङ्ग्ल्यान्डको अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरूको अध्ययनले देखाउँछ कि चन्द्रमाको चुम्बकीय क्षेत्र यसको अधिकांश अस्तित्वमा कमजोर रह्यो, तर करिब ३ देखि ४ अर्ब वर्षअघि अत्यन्तै छोटो अवधिमा पृथ्वीको चुम्बकीय गतिविधिलाई समेत पार गरेको थियो। उनीहरूको निष्कर्ष नेचर जियोसाइन्स पत्रिकामा प्रकाशित भएको छ। चुम्बकीय क्षेत्रले खतरनाक ब्रह्माण्डीय किरणहरूबाट बचाउँछ, र पृथ्वीको हकमा सूर्यको कठोर विकिरणबाट पनि रक्षा गर्छ। चन्द्रमामा “अत्यन्तै छोटो समयका लागि उच्च चुम्बकीय क्षेत्रको शक्ति” देखिएको थियो, जुन ५,००० वर्षभन्दा बढी नभई केही दशकसम्म मात्र टिकेको थियो। यसको कारण चन्द्रमाको गहिराइमा रहेको टाइटेनियम-समृद्ध ढुङ्गा पग्लिनु भएको बताइन्छ, प्रमुख लेखक क्लेयर निकोल्सका अनुसार। पहिले वैज्ञानिकहरूले १९६९ देखि १९७२ सम्म अपोलो अन्तरिक्ष यात्रीहरूले संकलन गरेका ढुङ्गाको विश्लेषणमा आधारित भएर चन्द्रमाको चुम्बकीय क्षेत्र लामो समयसम्म बलियो रह्यो भन्ने अनुमान गरेका थिए। तर आर्टेमिस अन्तरिक्ष यात्रीहरूले चन्द्रमाको दक्षिण ध्रुवीय क्षेत्र अन्वेषण गर्ने भएकाले नयाँ नमूनाले प्राचीन चुम्बकीय रहस्य अझ स्पष्ट पार्ने अपेक्षा गरिएको छ।

निकोल्स र उनकी टोलीले अपोलो नमूनाको पुरानो मापनलाई पुनः अध्ययन गर्दा उच्च टाइटेनियम स्तर भएको ढुङ्गामा उच्च चुम्बकीय गतिविधिको प्रमाण भेटिएको पत्ता लगाए। अपोलो ११ र अपोलो १७ मिशनका ढुङ्गाहरूमा टाइटेनियम प्रशस्त थियो। “हामीले हराएको कडी भेट्यौं,” निकोल्सले इमेलमा भने। चुम्बकीय गतिविधि “बीचबीचमा निकै बलियो हुन सक्छ र हामीले परम्परागत रूपमा सोचेभन्दा धेरै उतारचढाव हुन सक्छ।” अनुसन्धानकर्ताहरूको भनाइमा अपोलो नमूना चन्द्रमाको सम्पूर्ण प्रतिनिधि होइनन्, किनकि ती समान स्थानहरूबाट आएका थिए जहाँ टाइटेनियम प्रशस्त थियो। भविष्यका आर्टेमिस अन्तरिक्ष यात्रीहरूले दक्षिण ध्रुव नजिकका प्राचीन ढुङ्गा अध्ययन गर्ने योजना बनाएका छन्, जहाँ स्थायी रूपमा छायामा रहेका क्रेटरहरूमा पानीको बरफ रहेको अनुमान छ। निकोल्सका अनुसार चन्द्रमाको चुम्बकीय ढालको इतिहास बुझ्नु “ग्रहमण्डलीय वासयोग्यताको सोचका लागि अत्यन्तै महत्वपूर्ण” छ।