साउदी अरबबाट अमेरिकी कूटनीतिज्ञ फिर्ता, तेलको मूल्यमा उछा

काठमाडौं । मध्यपूर्वमा बढ्दो तनावका बीच अमेरिकाले साउदी अरबबाट आफ्ना गैर-आवश्यक कूटनीतिज्ञ र कर्मचारी परिवारलाई फिर्ता बोलाएको छ। इरान समर्थित यमनका हुथी विद्रोहीले साउदी अरबका नागरिक विमानस्थल र तेल पूर्वाधारमा लगातार आक्रमण गरेपछि वासिङ्टनले यस्तो निर्णय लिएको हो। अमेरिकी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता टमी पिगोटले सामाजिक सञ्जाल X मार्फत अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले साउदी अरबमा रहेका गैर-आवश्यक सरकारी कर्मचारी र उनीहरूका परिवारलाई फिर्ता हुन आदेश दिएको जानकारी दिनुभएको छ। उहाँका अनुसार इरान समर्थित हुथीहरूले साउदी अरबमा नागरिक विमानस्थल लगायतका महत्वपूर्ण पूर्वाधारमा आक्रमण तीव्र पार्दै जाँदा नागरिक हताहती र गम्भीर यात्रा अवरोध उत्पन्न भएको छ।

यो आदेश आउनुको प्रत्यक्ष कारण पछिल्लो दुई दिनमा भएका दुई ठूला आक्रमण हुन्। साउदीको दमामस्थित किङ फहद अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा भएको आक्रमणमा एक जनाको मृत्यु भएको छ भने आठ जना घाइते भएका छन्, जसको पुष्टि साउदी नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले गरेको छ। सोही दिन एउटा तेल क्षेत्रमा भएको ड्रोन आक्रमणमा दुई जनाको मृत्यु भएको अमेरिकी अधिकारीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सलाई बताएका छन्। यसबाहेक हुथी समूहले साउदी अरामकोको यानबुस्थित प्लान्ट, शायबाह तेल क्षेत्र र रियाद तथा अभा विमानस्थलमा पनि आक्रमणको जिम्मेवारी लिएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्। अमेरिकी दूतावासले बुधबार रियादमा सुरक्षा चेतावनी जारी गर्दै थप आक्रमण हुन सक्ने बताएको छ। यसअघि मार्चको सुरुमा रियादस्थित अमेरिकी दूतावास र त्यहाँ रहेको सीआईए स्टेशनमा पनि ड्रोन आक्रमण भएको थियो। चार जना अमेरिकी अधिकारीले रोयटर्सलाई बताएअनुसार साउदी अरबबाहेक खाडीका अन्य देशमा रहेका अमेरिकी मिसनहरूले पनि परिवारलाई फिर्ता बोलाउने तयारी गरिरहेका छन्, यद्यपि विदेश मन्त्रालयले अहिलेसम्म साउदीको मात्र आधिकारिक आदेश दिएको छ। यो फिर्ता बोलाउने निर्णय केही महिना अघि अमेरिकाले इरानमाथि युद्ध सुरु गरेपछि इरानले अमेरिकी अखडाहरूमा आक्रमण गर्दा फिर्ता बोलाइएका कर्मचारीलाई पुनः फर्काइएको केही समयपछि आएको हो।

यस सुरक्षा त्रासले विश्व तेल बजारमा प्रत्यक्ष असर पारेको छ। बुधबार अक्टोबर २१ मा ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य १ दशमलव २३ प्रतिशतले बढेर ११० दशमलव १० डलर प्रति ब्यारेल पुगेको छ भने अमेरिकी WTI कच्चा तेल १ दशमलव २१ प्रतिशतले बढेर ९९ डलर नजिक पुगेको छ। केही समय त ब्रेन्ट ११० दशमलव ४१ डलरसम्म पुगेको थियो, जुन पछिल्लो पाँच महिनाकै उच्च मूल्य हो। यसरी मूल्य बढ्नुका पछाडि तीनवटा प्रमुख कारण रहेका छन्। पहिलो, ट्यांकरमाथि आक्रमण बढ्नु हो। होर्मुज जलसन्धिको दक्षिणमा एउटा सुपरट्यांकर समुद्री सुरुङमा ठोक्किएर आगलागी भएको छ। ट्र्याकिङ कम्पनी Kpler का अनुसार पछिल्लो दुई हप्तामा कम्तीमा १८ वटा जहाजमाथि आक्रमण भएको छ। LSEG विश्लेषकहरूका अनुसार अब आक्रमण होर्मुज जलसन्धि मात्र होइन, ओमानको खाडीसम्म फैलिएको छ। दोस्रो, साउदी पूर्वाधारमा खतरा बढ्नु हो। साउदीले आफ्नो तेल निर्यातका लागि होर्मुजमा मात्र भर नपरेर ईस्ट-वेस्ट पाइपलाइन र रातो सागर टर्मिनल प्रयोग गर्दै आएको छ, तर हुथी आक्रमणले यी वैकल्पिक मार्गमा पनि जोखिम बढाएको छ। तेस्रो, भण्डारमा कमी र कूटनीतिक गतिरोध हो। अमेरिकामा कच्चा तेलको भण्डार ८ लाख ब्यारेलले घट्ने अनुमान छ भने अमेरिका-इरान शान्ति वार्ता पनि अड्किएको छ। इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले अमेरिका आफ्ना सर्त मानेसम्म होर्मुज बन्द नै रहने बताउनुभएको छ।

यद्यपि, सबै अवस्था नकारात्मक मात्र छैन। वाल स्ट्रिट जर्नलका अनुसार खाडी क्षेत्रबाट हुने तेल निर्यात युद्धअघिको भन्दा बढी नै छ। अक्टोबर १८ सम्मको हप्तामा दैनिक २ करोड ४० लाख ब्यारेलभन्दा बढी निर्यात भएको छ, जुन युद्धअघि २ करोड ३३ लाख थियो। साउदी र युएईले होर्मुज छलेर ४० प्रतिशत तेल अन्य मार्गबाट पठाउन थालेका छन्, जुन युद्धअघि १७ प्रतिशत मात्र थियो। अमेरिकाले खाडी क्षेत्रमा थप विमानवाहक युद्धपोत र उभयचर फौज तैनाथ गर्दैछ। न्युयोर्क टाइम्सका अनुसार अमेरिका र इजरायलले नोभेम्बर ३ को अमेरिकी मध्यावधि चुनावपछि इरानमाथि पुनः आक्रमण गर्ने विशेष योजना बनाइसकेका छन्। तेल बजारका जानकारहरूका अनुसार अबको दिशा दुई कुराले निर्धारण गर्नेछ - होर्मुज र रातो सागरमा जहाजहरू सुरक्षित रूपमा हिँड्न पाए नपाएको र अमेरिका-इरान वार्तामा कुनै सफलता मिले नमिलेको।